در یادداشت اخیر در خصوص هزینهی بسیار بیشتر سازش (یا تعلل امروز) نسبت به مقاومت، اشارهای به پنجره فرصت دوران سختی جنگ کردم. این اشاره مورد توجه برخی قرار گرفت و بهانهای شد تا بیشتر در خصوص آن توضیح دهم:
۱- هر موقعیتی همزمان تهدیدها یا سختیها و فرصتهایی را به همراه دارد. همچنانکه قرآن کریم نیز به توأمان بودن سختی و آسانی اشاره کرده است. انسانهای مستعد در کنار توجه به تهدیدها یا سختیهای هرموقعیتی حتما بخشی از توجه خود را معطوف فرصتهای نهفته در دل آن میکنند که در عین گذر از سختی یا مشکل بتوانند دستاوردهای مناسبی نیز ورای آن کسب کنند. تهاجم نظامی امریکا و رژیم صهیونیستی علیه مردم و سرزمین ایران خصوصاً با شهادت پدر امت، سنگینی بسیار زیادی متوجه ایران کرد. اما این سختیها نباید ما را از توجه به پنجره فرصتهای نهفته در دل این دوران تلخ بازدارد.
۲-اولین فرصت نهفته در دل جنگ، ایجاد امکان طراحی نظم جدید داخلی، منطقهای و خارجی است. معمولاً نظمهای امنیتی و حتی حقوقی کلان پساز دورههایی همچون جنگ و کودتا و انقلابها شکل میگیرد. اقدامات ترکیه پساز کودتای نافرجام در بازطراحی ساختارها و تصمیمگیریهای اصلاحی، وضعیت رژیم صهیونی در منطقه پس از جنگ ۶روزه، وضعیت لیبی یا عراق پس از حمله امریکا یا وضعیت خود امریکا پساز پیروزی بر استعمارگران خود یا وضعیت بلوک غرب و متفقین پساز پیروزی در جنگ جهانی نمونههایی موفق یا ناموفق از این واقعیتند. نکتهی مهم آن است که باید تلاش نمود با ایجاد دو لازمه مهم نظمی مفیدتر از وضعیت پیش از جنگ را، پس از جنگ داشت: اولین لازمه پیروزی نظامی و میدانی در تقابل است و دومین لازمه داشتن برنامه و طراحی مناسبی برای نظمی متفاوت در دورهی پس از جنگ.
حتماً نگاه نظم حقوقی و سیاسی به خرابکاران سازماندهی شده و عاملان جریشدن دشمن و در سوی دیگر مخالفینی که مدافع استقلال و انسجام کشور در دورهی جنگ بودند باید متناسب با این تفاوت اساسی بازطراحی شود. ارتباطات خارجی و معادلات منطقهای و خارجی متناسب با رویکرد سایر کشورها در دورهی جنگ نیز مستلزم بازتعریفی است که نوآوریها و پنجرههای فرصت متعدد اقتصادی، سیاسی و فرهنگی جدیدی را میتواند به روی کشور بگشاید.
۲- یکی از آثار سوء زندگی مدرن کاهش ارتباطات اجتماعی بود که از سطح تضعیف ارتباطات محلی بالاتر رفته و حتی به تضعیف ارتباطات اعضای خانواده یا همسایگان دیوار به دیوار نیز تسری پیداکرده بود. این نقیصه مشکلات متعدد فرهنگی و اجتماعی را برای کشورمان به بار آورده بود که موجبات تشدید برخی از مشکلات سیاسی نیز شده است. واکنش انقلابی و مناسب ملت بزرگ ایران اسلامی با تجمعات گسترده میدانی فرصتی مغتنم برای بازتولید این ارتباطات از دسترفته است. ضروری است این ارتباطات خوبِ ایجاد شده در تجمعات محلی و میدانی را به محلی برای بازتولید جمعهای محلی و تقویت این ارتباطات میان جامعه اسلامی تبدیل کرد که ضمن تقویت همبستگی، واجد آثار بابرکت بسیاری خواهد بود. این مهم مستلزم راهبری و برنامهریزی مناسب از همین امروز است و گسترش ارتباطات به خارج از تجمعات خیابانی و طراحی اقدامات مشترک، همنشینیهای گستردهتر و مواردی از این دست لازمهی بهرهبرداری مناسب از این فرصت است.
۳- یکی از سنگرهای از دست رفته طی سالیان گذشته به واسطه نفوذ گسترده رسانهای دشمن و اثرگذاری تحریمهای اقتصادی بر ایجاد نارضایتی، و بیبرنامگی یا انفعال در بسترهای مجازی، ایجاد گروهی از جوانان و نوجوانان معترضی بود که برخی اوقات با محوریت رسانههای معاند تا سرحد مخالفت خیابانی با ساختارهای اساسی نظام پیش میرفتند. ایجاد زبان مشترک با چنین نسلی که در بسیاری موارد خانوادههای خود را نیز متأثر از نگاههای خود ساختهاند کار سادهای نیست، اما برخی موقعیتهای آشکار همچون تهاجم نظامی دشمن یا تجاوز به تاسیسات و نقاط غیر نظامی همچون بمبباران مدارس، بیمارستانها، انبارهای نفت و مواردی از این دست در کنار هزینهسنگین انسانی و ملی، میتواند به تلنگرهایی برای بیدارکردن وجدانهای خفته مبدل شود.
۴- یادآوری نقاط قوت و ضعف اساسی کشور و ایجاد انگیزه و ارادهای جدی برای اصلاح نقاط ضعف و تقویت نقاط قوت در دورههای آسیب و تشدید بلا مضاعف میشود. تقویت نگاه غیرمادی و عادت به کار جهادی و شبانهروزی جزو ثمرات تلاشهای شبانهروزی و مخلصانه مسولین بخشهای مختلف کشور در این دوران است. در عین حال نیز شناخت سره از ناسره در میان متولیان امور کشور که به واسطهی آزمون پس دادن در دوران سخت غنیمتی است که هیچ یک از مسولین نباید از آن غافل شوند.
در باب پنجره فرصتهای جنگ گفتنیهای بسیار دیگری نیز هست که میتواند تا سرحد بازبینی اساسی در ساختارهای نظام و بسیاری از نهادهای ناکارآمد یا بازطراحی بسیاری از قوانین یا فرایندها و رویههای شکلگرفتهی داخلی و خارجی یا تغییر و تحولات جدی مدیریتی و جابجاییهای مسولیتی پیش رود که در این کوتاه قصد ورود به آنها را ندارم.
نکتهی مهم ایجاد نگاه فرصتمحور و توجه تیزبینانه به این ظرفیت عمیق و اساسی در این دوران سخت از سوی همگان به ویژه مسولین است که قطعاً با محوریت رهبر جوانی که با همان روحیهی انقلابی، اشراف مناسبی به اقتضائات دنیای مدرن دارد امکان تحقق عملی مناسبی نیز خواهند داشت.
